Covid-19 Dünya ve İnsanlık Krizi

Yıl:2020 Sayı: 11 (Temmuz - Ağustos - Eylül)

Covid-19 Dünya ve İnsanlık Krizi

Editörden
Yoğun olarak son altı ayın tek değişmez gündemi olan Kovid-19’u çok farklı boyutlarıyla dünya kaygı ve ümitle konuşmaya devam etmektedir. Bir yandan insanlar bu süreci sonlandırabilecek “müjdeli” haberlere kulak kesilmişken, diğer yandan kendisini bekleyen sosyal, ekonomik, tıbbi vb. çok yönlü sorunları nasıl halledeceğine dair kaygılı çaba ve bekleyişini sürdürmektedir.
 
En son 1918-1920 arasında 50 milyon insanın kaybedildiği İspanyol gribi adıyla maruf salgından sonra, insanlık ve özellikle gençler için farklı bir tecrübe niteliği taşıyan ve dünya ölçeğinde etkisini sürüdüren pandeminin son altı ayda bile toplumlarda ciddi değişimleri meydana getirdiğini gözlemledik. Pandemi aşıldıktan sonra nasıl hasarlar bırakacağını ve nasıl bir dünyanın oluşacağını anlayabilmek için ise biraz daha beklemek gerekmektedir.
 
Kovid-19 salgını hiç şüphesiz öncelikle tıbbi bir boyuta sahip. Ancak meselenin tıbbi boyutu insan organizması, ilaç, aşı vb. çerçevesiyle ilgili ve sınırlıdır. Fakat pandemi dünya ölçeğinde çok boyutlu ve farklı alanlara taşan etkileriyle daha çok konuşulması gereken mahiyete sahiptir aynı zamanda. Çünkü ülkelerde meydana gelen ekonomik daralma, işsizlik kadar sosyal hayatın değişen mahiyeti, psikolojik dönüşümler ve yeni davranış biçimleri de en az tıp boyutu kadar üzerinde tartışılması gereken noktalardır.
 
Bu bağlamda Yetkin Düşünce dergisi pandemi meselesini çok boyutlu ele almanın öneminden hareketle elinizdeki sayıyla vücut bulmuştur. Dergimizin dosya konusu dikkat ederseniz sadece tek boyutu çağrıştıracak şekilde pandemi ve Kovid-19 değil, bu tıbbi olay ve onun dünya ölçeğinde oluşturduğu yoğun etki üzerinden “dünya ve insanlık krizi” şeklinde belirlenmiştir. Zaten özellikle son yirmi yılda hız kazanan değişimler ve giderek kırmızı renge doğru yoğunlaşan krizler, yeni değişimleri icbar etmektedir. Belki gelecek zamanlarda, işaretlerini gördükçe bu gelişmeleri de ciddiyetle takip etmemiz ve tartışmamız gerekecektir.
 
İşte tüm bu zihni arka planlara demeye çalışan yazılar ile dergimizin 11. sayısı somutluk kazanmıştır. Bu sayıya, Mustafa Tekin, Kadir Canatan, Muhammet Özdemir, Ahmet Keleş, Ümit Aktaş, Doğan Göçmen,Ali Baltacı, M. Yaşar Soyalan, Yıldız Ramazanoğlu, Süleyman Gümüş, Saadettin Yetkin, Bayrak Kanarya ve M. Furkan Ören yazılarıyla dosya konusuna katkıda bulunmuşlardır. Kendilerine teşekkürlerimi arz ederim.
 
Söyleşi bölümümüzde iki önemli ismin pandemi süreciyle bağlantılı sosyal, siyasal vb. yaklaşımlarını okuyacaksınz. İlki, bu süreçte çevrimiçi saha çalışmasıyla önemli tespitlere imza atan ve aynı zamanda bilim kurulu üyesi olan Veysel Bozkurt bey. İkincisi de, düzenli sosyal araştırmaları ile bilinen, puzzle’ın parçalarını yerlerine kolaylıkla yerleştirir gibi konuşan ve medyada isabetli analizleriyle tanıdığınız Bekir Ağırdır. Kendilerine katkılarından dolayı şükranlarımı arz ederim.
 
Kültür Sanat bölümümüzde bu sayıda üç yazı bulacaksanız. İlki, Ömer Sina Tekin’in Müslümanların bir kültür yaratamama sebeplerini analiz ettiği yazısı. Bu yazıda Tekin, Müslümanların iddialarının niçinkültürel yaygınlık kazanamadığının içeriklerini analiz etmeye çalışmaktadır. İkinci yazı, Ahmet Sait Öner’in Üsküdar örnekliğinde kitap kafe ve çay ocaklarının işlevlerine yoğunlaşıyor. Muhammet Çelik de tarih boyunca pandemilerde vefat eden Müslüman ilim ve sanat insanlarına telmihte bulunuyor. Kendilerine teşekkür ediyoruz.
 
Kitap kritiği bölümümüzde de, iki kitabın analizini bulacaksınız. Kadir Canatan’ın “Toplum Felsefesi” kitabı ile Yual Noah Harari’nın “Home Deus” kitabı. Kitapları kritik eden Kadir Canatan beye içten teşekkürlerimizi sunarız.
 
Hiç şüphesiz pandemi sürecinde hayat devam etse de özellikle kültürel alanda bir parantez dönemini yaşadığımızı söyleyebiliriz. Kitap fuarlarından bilimsel toplantılara ve kitap yayınlarına kadar bir dizi etkinlik sona ermiş durumda. Böyle bir ortamda dergimiz Yetkin Düşünce, Türkiye’nin sivil ve akademik entelektüel hayatında siz okuyucularımızın teveccühleriyle faaliyetlerine devam etmektedir. Türkiye ve insanlığın geleceğinin entelektüel tartışmalardan geçtiğinin bilinciyle bize katkılarınızı sürdüreceğinize olan güvenimiz sonsuzdur.
 
Yetkin Düşünce dergisinin gelecek 12. sayısının konusu “gelecek vizyonu ve dünyamız” ismini taşımaktadır. Özellikle pandemi sürecinde belirsizliklerin arttığı dünyada, sosyal, siyasal, ekonomik, eğitsel, kültürel vb. alanlarda uç veren kimi belirtilerden hareketle, bir yandan dünyayı nelerin beklediğini analiz etmek diğer yandan dikkat çekmek ve yol göstermek bağlamında bir perspektif geliştirmek istiyoruz. Sizleri katkı yapmaya çağırırken, gelecek sayıda aynı heyecan ve ümitle buluşmak dileğiyle…
 
Mustafa TEKİN
Genel Yayın Yönetmeni 

Dosya

Post-Truth Çağında Pandemi ve Enformasyon
Özet

Aslında Foucault’da meselenin iki boyutuna burada dikkat çekmek gerekmektedir. Birincisi, panopticon ile iktidarın sürekli gözetlemesi. İkincisi de, gözetlenen bireylerin bu farkındalıkla tam da iktidarın istediği öznelik kipliklerini kazanması ve ruhunu (zihnini) yeniden biçimlendirmesi. Bu bağlamda günümüzde sadece beden ya da ruhun kontrolü değil; her ikisinin de birbirini besleyen bir düzenlemesi söz konusudur.

...
Mustafa Tekin
Prof. Dr. / İstanbul Üniversitesi
İlahiyat Fakültesi
Pandeminin Sosyolojisi ve Teolojisi Üzerine
Özet

Hem dini bilinci harekete geçirdiği, hem de gerçek yaratıcıyı bulma konusunda insana yardımcı olduğu için krizlerin teolojik açıdan olumlu bir etkisi olduğu söylenebilir. Krizler üzerine düşünürken ihmal edilen nokta budur. Başka tür yorumlar, krizin bu kadar önemli rolünü sadece geçiştirmek ve örtmekten başka bir işe yaramamaktadır. 

...
Kadir Canatan
Prof. Dr./Sabahattin Zaim Üniversitesi
Sağlık Bilimleri Fakültesi
Korona Ekonomisi ve İnsanın Endişeli Bilinçsel Mevcudiyeti
Özet

Ev hapsinin de suç sosyolojisinde yeni bir seçenek olması, Korona günlerindeki insanlık durumunun Foucault’nun betimlediği hapishane durumuyla örtüşmesini akla getirmektedir. Bütün aktivitelerin sınırlı ve kontrol altında olması, şu günlerde Microsoft firması ve Bill Gates ile birlikte tartışılan insan vücuduna dijital bir aygıt takılması söylemiyle birlikte değerlendirilebilir. 

...
Muhammet Özdemir
Yrd. Doç. Dr. / İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi
Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi
Sünnetullah Bağlamında Teodise ve Kötülük Sorununu Yeniden Düşünmek
Özet

Tüm varlığın kaynağı, nedeni ve yaratıcısı olarak Tanrı beşeri sorgulamayı aşkındır. Tanrı, İnsan’ı ve Varlık’ı kuşatır. Kuşatılanın kuşatanı idraki söz konusu olmadığından Kuran ısrarla “Allah’a şirk koşmayı” yasaklar çünkü kuşatılanın kuşatana dair yapacağı her tavsif şirk içerecektir, bunu ‘tenzih ve takdis’ niyetiyle yapsa bile.

...
Ahmet Keleş
Prof. Dr./ Dicle Üniversitesi
Benjamin: Dar Kapının Önündeki Bekleyiş / Şiddetin Olumluluğu
Özet

Adaletli bir dünyanın olası gerçekleşimi, kefarete dayanır. Bunu üstlenen devrimci mümin oldukça tedirgin, hesabını ödemeye hazır, kaybetmeyi daha en başından kabullenmiş ama adaletli bir dünyanın gerçekleşimini beklemekten de yorulmayan bir dikkatlilik (cehd ve takva) içerisindedir

...
Ümit Aktaş
Virüs Krizine Felsefe ile Bakmak
Özet

Salgının Ortaya Çıkardığı Çelişkiler, Çürümeler, Potansiyeller

Virüs salgını, sürdürmüş olduğumuz yaşam tarzını tüm temelleriyle ve değerleriyle, düşüncesizce para, pul, kâr ve mülkiyet peşinde koşuşmanın belirgin bir şekilde hâkim olan yaşam tarzımızı topyekûn sorgulanmasını beraberinde getirmiştir. Zira salgına ilişkin uluslararası resmi belgeler, düzenlenen raporlar ve tartışmalar en az 10 yıllık bir tarihe sahip olmasına karşın salgın engellenememiştir.

...
Doğan Göçmen
Prof. Dr. / Dokuz Eylül Üniversitesi
Salgın ve Dijital Yaşamın Yükselişi: Sosyopsikolojik Bir Analiz
Özet

Gerçek yaşamda tanışma, karşılaşma ve iletişim kurma ihtimali olmayan insanların, sanal ortamlarda sınırlayıcı bir mesafe ve etik kurallar olmaksızın iletişim kurması önemli bir özgürlük alanını belirler. İnsanlar gündelik yaşamda ötekilere sunduğu benliklerinden farklı profiller geliştirerek sanal dünyada var olup diledikleri gibi yaşamının hazzını tattıkça bu sanal ağlara bağlanmaktadır. 

...
Ali Baltacı
Dr. Öğr. Üyesi / Mersin Üniversitesi
Vahası Olmayan Çöl: Küresel Köy veya Yerelin İntikamı
Özet

Oysa insanlık tarihi bu tür salgın ve felaketlerle dolu. Hiçbir toplum bunu ilk defa yaşamıyor. Bugün olanın öncekilerden farkı, salgının küresel olması ve kendisine, dolayısıyla bilim ve teknolojisine dogma düzeyinde inanan günümüz insanı bu boyutta küresel salgına ihtimal vermiyordu veya bunu küçük bir ihtimal olarak görse bile sahip olduğu imkânlarla bunu anında yol edeceğini sanıyordu.

...
Mehmet Yaşar Soyalan
Belgesellerin İçinden Kovid 19’a Kulak Vermek
Özet

Yoksulluğu değilse de sadeliği savunmalıyız diye düşünüyor. Devamlı harcama arzusunu tetikleyen tüketim toplumlarında boşa harcadığımız hayatlarımız aslında. Harcarken kaybedilen zaman yetmiyormuş gibi o parayı kazanmak için de hayattan çalıyoruz. Akıp giden yaşamı boşa geçirmek, özgürlüğünü kaybetmek en büyük yoksunluk. Bir şey satın alırken para vermiyoruz vaktimizi ve hayatımızı veriyoruz.

...
Yıldız Ramazanoğlu
Sağlık ve İktidar: Korona Günlerinde Biyopolitikayı Yeniden Tahayyül Etmek
Özet

Muhafazakâr mahallede de durum çok farklı değildir. Hem eksen yokluğundan hem de parçalılıktan acı çekmekte olan muhafazakârlar, Tanzimat’taki makas değişimi nedeniyle gelenekle otantik bir ilişki geliştiremedikleri gibi, toplumsal hafızanın modernitenin kodlarına karşı koyduğu gayr-ı iradi tepki, modern dünyaya rezervsiz bir iştiraki engellemektedir. 

...
Süleyman Gümüş
Dr./İstanbul Üniversitesi
Yahudilik ve Hıristiyanlık Kutsal Metinlerinde Pandemi
Özet

Wright’ın yorumuna göre, elbette Tanrı ne isterse yapar. Sözgelimi kıtlık, deprem ve salgın hastalık gibi özel bir yolla insanların dikkatlerini çekmek isterse, bunu yapabilir. Fakat bu bir norm değildir. Her meydana gelen hadiseyi başka bir açıklama yolundan kaçarak Tanrı’nın gazabına yormak İsa’nın mesajına uygun değildir. 

...
Sadettin Yetkin
Öğretmen, Milli Eğitim Bakanlığı
Hadis Rivayetlerinde Pandemi
Özet

Vahiyden ilhamını alan Hz. Peygamber’in sünnetinde bulaşıcı hastalıklar ve pandemi konusu ile ilgili herhangi bir kaydın olup olmadığı varsa bunun rivayet kaynaklarına nasıl yansıdığı önem arz etmektedir. Bu çalışma da mezkûr ihtiyaçtan hareketle hadis rivayetlerinde pandemi konusuna ışık tutmak amacı ile kaleme alınmıştır.

...
Bayram Kanarya
Doç. Dr. / Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Varlık, Kötülük, Korku ve Devlet
Özet

Varlığa yönelik korumacı dürtüler, belli açılardan insanı zenofobik yapar. Bu fobiyi oluşturan şey, varlığımızı koruma dürtüsü ve korkularımızdır. Korumacı reflekslerimiz ve korkularımızla ilgili sosyal, psikolojik, biyolojik ve antropolojik pek çok açılım getirilebilir; ancak bu durumu tetikleyen çok belirgin bir şey de göze çarpmaktadır. Kötülük… Devlet gücünü önemli oranda buradan almaktadır. 

...
M. Furkan Ören
Dr./Öğretmen

Söyleşi

Prof. Dr. Veysel Bozkurt / "Salgın Bizi Nasıl Etkiliyor"
Yazının tamamını okumak için : Yazıyı Oku

Özet

Krizi Gerçekten Yönetebiliyor muyuz ?

Yetkin Düşünce, bu sayıda, beden ve ruh sağlığından başlayarak hane içi ilişkileri, toplumsal cinsiyete dayalı rolleri, günlük hayat aktivitelerini, kısaca ekonomik ve sosyo-kültürel ilişkilerle örülü bütün bir hayatı etkileyerek adeta bir insan(lık) krizine dönüşen küresel salgını ele alıyor. Salgına sebep olan virüsün mahiyeti, gücü ve bulaşma biçimleri gibi beden sağlığı üzerindeki etkilerinin neredeyse tafsilatına varıncaya değin, “kitlesel uzmanlığa eriştirme marifetine sahip” türdeş medya üretimlerinin arasından, iki yetkin konuğumuzla birlikte, merceğimizi salgının toplumsal etkilerine çeviriyoruz. 
 
İlk konuğumuz, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Veysel Bozkurt. Küresel trendler, endüstriyel dönüşüm, dijitalleşme, bilgi toplumuna geçiş ve son olarak Covid-19 pandemisinin sosyo-ekonomik etkileri gibi toplumsal değişimle ilgili birçok çalışma gerçekleştirmiş olan Bozkurt, pandemiyle etkin mücadele için oluşturulan Toplum Bilimleri Kurulu’nun da üyelerinden biri.

Salgının nasıl yönetildiğini, aileye, kadın-erkek ilişkilerine, ekonomiye ve siyasete etkilerini sorguladığımız birçok soruya içeriden ve sahadan sıcak veriler sunarak içtenlikle cevap veren iki değerli sosyal bilimciye katkılarından dolayı teşekkürlerimizi sunuyoruz.
 
Sizlerin de keyifle okuyacağınızı ümit ediyoruz.

...
Fatih Yaman
Bekir Ağırdır / "Salgın Bizi Nasıl Etkiliyor"
Yazının tamamını okumak için : Yazıyı Oku

Özet

Krizi Gerçekten Yönetebiliyor muyuz?

Yetkin Düşünce, bu sayıda, beden ve ruh sağlığından başlayarak hane içi ilişkileri, toplumsal cinsiyete dayalı rolleri, günlük hayat aktivitelerini, kısaca ekonomik ve sosyo-kültürel ilişkilerle örülü bütün bir hayatı etkileyerek adeta bir insan(lık) krizine dönüşen küresel salgını ele alıyor. Salgına sebep olan virüsün mahiyeti, gücü ve bulaşma biçimleri gibi beden sağlığı üzerindeki etkilerinin neredeyse tafsilatına varıncaya değin, “kitlesel uzmanlığa eriştirme marifetine sahip” türdeş medya üretimlerinin arasından, iki yetkin konuğumuzla birlikte, merceğimizi salgının toplumsal etkilerine çeviriyoruz. 
 
İkinci konuğumuz ise, çeşitli şirketlerde yöneticilik, vakıf koordinatörlükleri ve genel müdürlük tecrübelerinin ardından, yaklaşık on beş yıldır çok sayıda önemli çalışmayla adından sıkça söz ettiren KONDA Araştırma ve Danışmanlık şirketinin Genel Müdürü ve Gazeteci Bekir Ağırdır.

Prof. Dr. Veysel Bozkurt / "Salgın Bizi Nasıl Etkiliyor"

...
Fatih Yaman

Kültür Sanat

Türkiye’de Müslümanlar Neden Bir Kültür Yaratamıyor?
Özet

Müslümanların büyük bir kısmı, günümüzde sanata salt fıkıh gözüyle bakmaktadırlar. Sanatın kültürel ve ruhsal tarafını göz ardı etmek suretiyle onu birçok bakımdan lüzumsuz hatta zararlı bulmaktadırlar. Fıkıh literatüründeki tasvir vb. unsurlar ile alakalı birtakım yorumlar bunun gerekçelerinden birisidir.

...
Ömer Sina Tekin
Mekanımız Cennet Olsun* Kitap Kahveler, Çay Ocakları ve Üsküdar
Özet

Kültürler değişiyor mu, yok mu oluyor? Farklılıklar kalkıp, yerellik-yerlilik sona eriyorsa kültürler de bu bağlamda son buluyor demektir. Ya da tek bir genel-geçer kültür kalıyor o da modernite ile gelen insan merkezli yaşamın robot merkezli yaşama kaydığı ruhsuz, renksiz bir kültür. Peki tarihin sonu mu? Asla. Elimizde fidanlar dikilmeye hazır, umudumuz sabah yeliyle seferde.
 
* Mustafa Çiftci, Mekan Hikayeleri kitabındaki başlıktan mülhemdir.

...
Ahmet Sait ÖNER
Salgın, Mezhep Meşrep Tanımıyor
Özet

Tarihteki Salgınlarda Ölen Bazı Müslüman İlim Adamları ve Sanatkârlar
 
Buhari ve Müslim’de tâuna yakalanıp buna sabreden ve bulunduğu yeri terk etmeyen (karantinada kalan) kişilerin şehit sayılacağına dair hadisler bulunduğunu da hatırlatalım. İnanmayanlar için bir felaket olan bu durum, inanan ve sabredenler için bir imtihan ve sonucunda ecir vesilesi olabiliyor demek ki. Yani işin sırrı, olayın kendisinde değil, olaya nasıl yaklaşılacağında.

...
Muhammet Çelik
Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi

Kitap Kritikleri

Toplum Felsefesi / Kadir Canatan
Yazının tamamını okumak için : Yazıyı Oku

Özet

Beyan Yayınları, İstanbul 2020
 
Bu çalışmada toplum eleştirisi olarak ilk ütopyaların incelenmesine ayrı bir başlık açılmış. Thomas More, Tommasso Campanella ve Francis Bacon gibi modern zamanlarda ilk ütopya kitaplarını yazan düşünürlerin, nasıl kendine özgü toplum tasarımlarıyla mevcut toplumları eleştirdiklerini ortaya koyuyor. 

...
Kadir Canatan
Prof. Dr./Sabahattin Zaim Üniversitesi
Sağlık Bilimleri Fakültesi
Bir Gelecek Ütopyası: “Homo Deus” / Yuval Noah Harari
Özet

Kollektif Kitap, İstanbul 2017
 
Harari’ye göre binlerce yıl boyunca insanlık hep üç temel sorunlarla uğraşmıştır. Bunlar kıtlık, salgın ve savaşlar’dır. Başka bir deyişle insanlar açlık, hastalık ve şiddet yüzünden kitleler halinde ölmüşlerdir. Ama bugün bu sorunlar aşılmak üzeredir. En azından açlık ve hastalıkların çözülebileceği, savaşın ise anlaşmalarla durdurulabileceği bilinmektedir.

...
Abbas Pirimoğlu
Avukat, Yeni Söz Gazetesi Yazarı
İLİMYURDU Yayıncılık ve Eğitim Hiz. Ltd. Şti.
Adres : Molla Gurani Mah. Akkoyunlu Sk.
            No: 36 Fındıkzade Fatih / İstanbul
Tel      : 0212 533 05 35
Faks   : 0212 631 53 69
Mail    : info@yetkindusunce.com
Tüm Hakları İlim Yurdu Yayıncılık’a aittir. Kaynak belirtilmeden hiçbir içerik kopyalanamaz. | Tasarım & Yazılım: Dizayn Sanat